Zawsze, gdy wyruszam w nową podróż, staram się wybrać miejsce, w którym nie tylko odpocznę, ale i dowiem się czegoś nowego, przeżyję przygodę i poznam fascynujące historie. Tym razem moją uwagę przykuły Góry Świętokrzyskie — malownicze pasmo w centralnej Polsce, uznawane za jedne z najstarszych gór w Europie. Te liczące miliony lat wzniesienia zachwycają zarówno przyrodą, jak i bogactwem zabytków, śladów przeszłości oraz mistycznych opowieści, które wciąż rozpalają wyobraźnię turystów. Gdy postanowiłem odwiedzić ten rejon, nie przypuszczałem, że znajdę tu tyle fascynujących zakątków i emocjonujących atrakcji. Dziś zapraszam Was na moją relację z wyprawy po Górach Świętokrzyskich — prosto ze stron mojego bloga 100miejsc.pl.
Pierwsze wrażenia i rys historyczny
Już sama podróż do województwa świętokrzyskiego, w którym Góry Świętokrzyskie rozciągają się na przestrzeni kilkudziesięciu kilometrów, jest ciekawym doświadczeniem. Pasmo to nie jest wysokie w porównaniu choćby z Tatrami czy Beskidami — najwyższy szczyt Łysica ma jedynie 612 m n.p.m. Jednak nie wysokość, lecz wiek tych gór jest największym powodem do dumy. Zbudowane głównie z paleozoicznych skał osadowych, przez stulecia przyciągały uwagę geologów, którzy wielokrotnie podkreślali, że są to jedne z najstarszych gór w Polsce (i w całej Europie).
Od wieków Góry Świętokrzyskie uważane były za miejsce pełne tajemniczych zdarzeń. Legenda głosi, że w średniowieczu na niektórych szczytach zbierały się sabaty czarownic. Współczesne opowieści i liczne wydarzenia kulturalne w okolicach Łysej Góry (zwanej też Świętym Krzyżem) nawiązują do tych dawnych wierzeń. Nazwa “Góry Świętokrzyskie” pochodzi zaś od relikwii Krzyża Świętego, przechowywanych w klasztorze na Świętym Krzyżu. Właśnie od tego duchowego i historycznego centrum warto rozpocząć zwiedzanie.
Klasztor na Świętym Krzyżu i okolice Łysej Góry
Klasztor Misjonarzy Oblatów Maryi Niepokalanej
Moja przygoda rozpoczęła się od wyprawy na Łysą Górę (594 m n.p.m.). Jest ona drugim co do wysokości szczytem Gór Świętokrzyskich, a jednocześnie jednym z najbardziej charakterystycznych. Na samym szczycie znajduje się zespół klasztorny Misjonarzy Oblatów Maryi Niepokalanej, który wznosi się tu dumnie od wieków. Już podczas podejścia czuć niesamowity klimat tego miejsca — surowa przyroda, często mgły osnuwające szczyty i silne podmuchy wiatru sprawiają, że można się tu poczuć jak na planie tajemniczego filmu.
Sam klasztor zachwyca zabytkową architekturą. Już od XIII wieku był jednym z najważniejszych ośrodków religijnych w Polsce. Przechowywane są w nim wspomniane relikwie Drzewa Krzyża Świętego, którym Góry Świętokrzyskie zawdzięczają swoją nazwę. Obecnie obiekt jest częściowo udostępniany zwiedzającym: warto zobaczyć zarówno barokowe wnętrza kościoła, jak i kaplicę Oleśnickich, w której przechowywane są relikwie.
Gołoborza – wizytówka Gór Świętokrzyskich
Jednym z najbardziej charakterystycznych widoków w Górach Świętokrzyskich są tzw. gołoborza. Są to rozległe rumowiska skalne, powstałe w wyniku wietrzenia. Na Łysej Górze gołoborza zachwycają swoim surowym krajobrazem. Szczególnie polecam odwiedzić platformę widokową na północnym zboczu góry — wrażenia wizualne gwarantowane! Z jednej strony rozciąga się panorama na Puszczę Jodłową oraz na pobliskie miejscowości, z drugiej strony można podziwiać kamienne morze głazów. Jest to zdecydowanie jedno z tych miejsc, gdzie warto spędzić dłuższą chwilę i po prostu pozwolić oczom błądzić po horyzoncie.
Łysica – najwyższy szczyt Gór Świętokrzyskich
Drugim obowiązkowym punktem podczas wizyty w Górach Świętokrzyskich jest Łysica (612 m n.p.m.) – najwyższy szczyt całego pasma. Choć wysokość może wydawać się skromna, to wejście na Łysicę potrafi dostarczyć wielu wrażeń, zwłaszcza gdy trafimy na słotną pogodę czy mgłę unoszącą się między drzewami. Trasa na szczyt jest stosunkowo krótka i niezbyt wymagająca, a końcowy widok potrafi nagrodzić za włożony wysiłek. To świetny wybór, jeśli wybieracie się tu z dziećmi albo zaczynacie przygodę z górskimi wycieczkami.
Ze szczytu Łysicy rozciąga się malownicza panorama na okoliczne lasy i wzgórza. Przy dobrej pogodzie, horyzont jest naprawdę urokliwy. Co ciekawe, w porównaniu z wieloma wyższymi polskimi górami, Łysica może się wydawać niepozorna, ale to właśnie tu możemy najlepiej poczuć swoisty, tajemniczy klimat Gór Świętokrzyskich.
Kielce – miasto pomiędzy wzgórzami
Choć Góry Świętokrzyskie kojarzą się przede wszystkim z dziką naturą, to warto zaplanować wizytę w Kielcach — stolicy województwa świętokrzyskiego. Miasto położone jest pomiędzy malowniczymi wzniesieniami, dlatego już samo otoczenie zachęca do długich spacerów. Poniżej kilka miejsc, które według mnie koniecznie trzeba odwiedzić:
-
Pałac Biskupów Krakowskich – barokowa rezydencja z XVII wieku, jedna z najlepiej zachowanych w Polsce. Obecnie mieści się tu Muzeum Narodowe. Z tarasu pałacu rozciąga się wspaniały widok na rynek i część miasta.
-
Katedra w Kielcach – majestatyczny kościół w centrum miasta. Otoczona jest parkiem miejskim, idealnym na chwilę odpoczynku po zwiedzaniu.
-
Kadzielnia – rezerwat przyrody, w którym znajduje się stary kamieniołom. Z uwagi na liczne jaskinie i malownicze formacje skalne, jest to jedno z najbardziej atrakcyjnych pod względem krajobrazowym miejsc w Kielcach. Organizuje się tu koncerty i imprezy kulturalne w amfiteatrze mieszczącym się na dnie wyrobiska.
Kielce mogą być świetną bazą wypadową w dalsze rejony Gór Świętokrzyskich. Bliskość hoteli, pensjonatów i dobrze rozwinięta infrastruktura pozwalają odpocząć po górskich wędrówkach, a przy okazji skosztować smacznej, regionalnej kuchni.
Świętokrzyski Park Narodowy
Ci z Was, którzy kochają przyrodę i długie, piesze wycieczki, na pewno docenią możliwość odwiedzenia Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Obejmuje on centralną i najwyższą część pasma Gór Świętokrzyskich. Zachwycają tu gęste lasy, w szczególności bory jodłowe, które niegdyś stanowiły jeden z głównych walorów naturalnych tego regionu. Spacerując po szlakach parku, można natknąć się na unikatową faunę i florę.
Co warto zobaczyć w parku?
-
Rezerwat „Święty Krzyż” – oprócz samego klasztoru i gołoborzy, chroni on najcenniejsze przyrodniczo fragmenty lasu.
-
Rezerwat „Chełmowa Góra” – popularny cel wycieczek, gdzie można podziwiać starodrzewy jodłowe.
-
Długie i zróżnicowane szlaki turystyczne – wiodą przez kolejne wzniesienia, lasy i doliny. Szczególnie polecam Główny Szlak Świętokrzyski im. Edmunda Massalskiego, który pozwala odkryć większość najciekawszych zakątków parku.
Warto wspomnieć, że w granicach parku obowiązują pewne ograniczenia — m.in. trzeba poruszać się po wyznaczonych szlakach i respektować zakazy związane z ochroną przyrody. Pamiętajcie, że przyroda jest tu priorytetem, a my, jako goście, powinniśmy ją traktować z należnym szacunkiem.
Magiczne legendy i świętokrzyska kultura
Góry Świętokrzyskie to nie tylko piękne krajobrazy, ale też cała gama folkloru i legend, które czynią ten rejon wyjątkowo nastrojowym. Najbardziej znana opowieść związana jest z Łysą Górą i sabatami czarownic. Według dawnych wierzeń, wiedźmy miały się tu gromadzić na nocne tańce i obrzędy, a buzujące w kotlinach mgły i wiatry jedynie potęgowały te wyobrażenia.
W okolicznych wsiach i miasteczkach można również zetknąć się z licznymi imprezami plenerowymi. Organizowane są “Sabat Czarownic”, festyny czy jarmarki świętokrzyskie, podczas których ożywa tradycja ludowa. Można skosztować lokalnych przysmaków (np. zalewajki świętokrzyskiej), kupić regionalne rękodzieło czy posłuchać kapel ludowych. To świetna okazja, by poznać lokalną kulturę z bliska i spróbować niecodziennych potraw.
Gdzie jeszcze warto się wybrać?
Zamek Krzyżtopór
Jeżeli planujecie zostać w regionie dłużej, koniecznie udajcie się do zamku Krzyżtopór w Ujeździe (około 60 km na południowy wschód od Kielc). Choć w dużej mierze jest to dziś ruina, to nadal robi ogromne wrażenie. Zbudowany w XVII wieku w stylu palazzo in fortezza, zamek wyróżniał się luksusem i innowacyjnymi rozwiązaniami architektonicznymi (m.in. szklane akwaria w suficie sali jadalnej!). Spacer po rozległych dziedzińcach i komnatach pobudza wyobraźnię i przenosi w czasy świetności siedziby magnackiej.
Sandomierz
Kto ma trochę więcej czasu, ten może przejechać się do Sandomierza — miasta nazywanego “małym Rzymem” ze względu na swoje usytuowanie na wzgórzach. Choć nie leży on w samych Górach Świętokrzyskich, to jednak odległość od Kielc nie jest duża. Urokliwe uliczki, renesansowy ratusz i przepiękne kamieniczki sprawiają, że Sandomierz jest jednym z najpiękniejszych miast w Polsce. Warto zwiedzić między innymi Podziemną Trasę Turystyczną i przespacerować się Wąwozem Królowej Jadwigi.
Porady praktyczne
-
Noclegi: W sezonie letnim i weekendy okolice Świętego Krzyża oraz Kielc bywają oblegane. Jeśli planujecie urlop w długie weekendy czy wakacje, warto zarezerwować nocleg z wyprzedzeniem. Możecie wybierać pomiędzy różnego rodzaju pensjonatami, schroniskami czy hotelami w Kielcach.
-
Szlaki turystyczne: Góry Świętokrzyskie nie są wysokie, ale nie oznacza to, że można je lekceważyć. Pogoda potrafi się tu zmieniać dynamicznie — od mgieł i wilgoci, po silne promienie słońca. Zadbajcie o wygodne buty, kurtkę przeciwdeszczową i zapas wody.
-
Klimat: Ze względu na niewielką wysokość gór, temperatura latem jest zazwyczaj przyjemna, a zimy nie tak śnieżne, jak w innych polskich pasmach górskich. Jeśli jednak chcecie poczuć bajkowy klimat białego puchu, przy odrobinie szczęścia w styczniu czy lutym również możecie tu trafić na zimową aurę.
-
Szacunek dla przyrody: Świętokrzyski Park Narodowy to ostoja dzikich zwierząt i unikatowej roślinności. Poruszajcie się wyłącznie po wyznaczonych trasach, nie hałasujcie i nie śmiecicie — to nie tylko kwestia przepisów, ale też dobrej praktyki każdego wędrowca.
Podsumowanie
Góry Świętokrzyskie to miejsce, które potrafi zaskoczyć swoją różnorodnością i bogatą historią. Choć ich wysokość nie imponuje osobom przyzwyczajonym do tatrzańskich czy alpejskich krajobrazów, to unikalna atmosfera, porastające zbocza stare jodłowe lasy oraz mityczne legendy tworzą niepowtarzalny klimat. Wizyta w klasztorze na Świętym Krzyżu, spacer po gołoborzach czy wejście na Łysicę mogą być początkiem przygody, która zachęci do dalszego odkrywania tego regionu.
Połączenie natury, historii i bogactwa kulturowego sprawia, że każdy znajdzie tu coś dla siebie: miłośnicy pieszych wędrówek, rodziny z dziećmi, poszukiwacze dawnych legend, jak i wielbiciele architektury i zabytków. Jeśli szukacie nieoczywistego celu wycieczki — Góry Świętokrzyskie zdecydowanie spełnią Wasze oczekiwania. A może, tak jak i ja, poczujecie tu lekką nutkę magii?
Wyruszajcie śmiało i dajcie się oczarować.
Zapraszam do śledzenia kolejnych relacji na moim blogu 100miejsc.pl, gdzie opisuję nie tylko malownicze Góry Świętokrzyskie, ale także inne niezwykłe zakątki Polski i świata. Udanej podróży!
